Beeldende therapie

Beeldende therapie wordt ook wel creatieve therapie (beeldend) genoemd of vaktherapie beeldend. In de behandeling wordt gebruik gemaakt van ‘het medium beeldend’; materialen (bijvoorbeeld verf), gereedschappen (kwast, spons, schildersmes) en technieken (schilderen, sponsen) worden bewust en doelgericht ingezet. Hierbij wordt rekening gehouden met de interesse en ontwikkeling van het kind, de problematiek en het therapiedoel.

Hoe verloopt het therapietraject?

Kinderpraktijk Beter in Beeld biedt individuele beeldende therapie. Elke therapie verloopt anders. Dit is per kind verschillend en wordt bepaald door de aard en grootte van de problematiek. Wel is de grote lijn steeds hetzelfde. Het traject begint namelijk altijd met een intakegesprek. Om de tijd van dit gesprek optimaal te kunnen benutten, wordt gevraagd om vooraf een vragenlijst in te vullen. Aangezien het gaat om therapie aan kinderen en jeugd dienen de ouder(s)/verzorger(s) na de intake een behandelovereenkomst te ondertekenen waarin onder andere de hulpvraag, doelstelling en de gemaakte afspraken voor de therapie worden geformuleerd. Na twee of drie observatiesessies wordt een behandelplan opgesteld, in samenspraak met de ouder(s)/verzorger(s) en eventueel het kind. Na ongeveer zes therapiesessies (soms korter) vindt een evaluatiegesprek plaats. Indien wenselijk is er tussentijds kort contact per e-mail of telefonisch. Vervolgens wordt besloten of de therapie wordt voortgezet of in overleg wordt afgerond als het gestelde doel is bereikt.

De invulling van een therapiesessie wordt meestal bepaald door een specifiek materiaal of een specifieke techniek of doordat een concreet werkstuk voor ogen is. Dit gebeurt altijd in overleg met het kind en het aanbod wordt op hem/haar, het therapiedoel en de problematiek afgestemd. Het kind is de cliënt, dus met hem/haar wordt besproken waarover ouder(s)/verzorger(s) worden geïnformeerd. Kinderpraktijk Beter in Beeld hanteert hierbij de Wet Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) (zie brochure Kinderen, ouders en hun patiëntenrechten (NCPF).

Waarom beeldende therapie?

Beeldende therapie biedt enkele mogelijkheden die de meeste andere vormen van therapie niet bieden. Juist die unieke eigenschappen dragen bij aan de betrokkenheid bij de therapie en zorgen voor het verminderen van de problematiek.

Leuk, knutselen!
Ook al houdt beeldende therapie veel meer in, in de ogen van kinderen wordt er gewoon getekend, geschilderd en geknutseld. Het is laagdrempelig voor kinderen en het biedt een moment van rust, ontspanning en even kunnen ‘zijn’.

Praten mag, maar hoeft niet
Beeldende therapie is een non-verbale therapie. Dit houdt in dat de nadruk niet ligt op praten over problemen, gevoelens en gedachten en dat er veel minder een beroep wordt gedaan op cognitie. Praten is over het algemeen niet de sterkste kant van kinderen en daarom sluit beeldende therapie goed aan bij hun mogelijkheden. Dit geeft een gevoel van veiligheid en vertrouwen. Kinderen kunnen zonder woorden hun beleving, behoeften en gevoelens uiten en kunnen in beeld uitdrukken wat er in hen omgaat.

Niet alléén met de therapeut
De aanwezigheid van materiaal, gereedschap, een techniek of een werkstuk geeft het kind in de therapie een gevoel van veiligheid waardoor het ontspannen genoeg zal zijn om zich te durven uiten en het eerder zijn ware ‘ik’ zal durven laten zien. Materialen ed. bieden het kind namelijk de mogelijkheid om dáár de aandacht op te vestigen en geven het kind een ‘uitwijkmogelijkheid’. Het indirecte contact met de therapeut dat via het materiaal ed. mogelijk is, is voor een kind soms prettiger dan direct contact.

De kracht van het werkstuk
Het resultaat van het beeldend werken is een zichtbaar, tastbaar en blijvend werkstuk dat een onzichtbaar stuk van het kind weerspiegelt. Het biedt de mogelijkheid om het erover te hebben, of juist niet. Bovendien kan het werkstuk iets zijn om trots op te zijn en kan het aan anderen getoond worden. Ook wordt het kind bij het zien van het werkstuk steeds opnieuw herinnerd aan de beleving die het bij het maken van het werkstuk heeft ervaren, waardoor deze ervaring wordt versterkt.

Werken met de (onbewuste) gevoelswereld
Dat de behandeling niet slechts gericht hoeft te zijn op bijvoorbeeld het denken of het zichtbare gedrag, maar dat de (onbewuste) gevoelswereld bereikt kan worden en bewust gemaakt kan worden, is een kracht van beeldende therapie.

 

Hoe werkt beeldende therapie?

Het werken met materialen, gereedschappen en technieken brengt meerdere veranderingsprocessen op gang, die hieronder kort worden beschreven.

Patronen doorbreken en nieuwe ervaringen opdoen
Beeldende therapie is een ervaringsgerichte therapie waarbij het gaat om al doende nieuwe ervaringen op te doen. Kenmerkend is dat ‘wat gebeurt in het mediumproces, ook gebeurt in het psychische proces.’; als een kind tijdens de therapie een verandering laat zien in het beeldend werken, verandert er ook iets in psychische zin. Dit wordt dan meegenomen in het dagelijks leven. Een voorbeeld: in de beeldende therapie is een patroon waar te nemen in de manier waarop een kind te werk gaat bij het maken van een werkstuk of bij het aanleren van een nieuwe techniek, bijvoorbeeld ‘snel opgeven’. Dit laat zien dat het kind in het dagelijks leven ook snel opgeeft. In de beeldende therapie wordt het patroon doorbroken en raakt het kind vertrouwd met een nieuwe handelingswijze; namelijk ‘doorzetten’. De wil om een werkstuk te maken waarop het trots kan zijn, motiveert hierbij. Het gevolg is dat het kind de nieuwe manier van handelen ook inzet in het dagelijks leven en dus meer zal doorzetten in plaats van opgeven.

 Uiten van gevoelens
Vaak zitten gevoelens die het kind niet kan uiten of waarvan het kind zich niet bewust is in de weg. Het veroorzaakt de zichtbare problematiek en kan de verdere ontwikkeling belemmeren. In beeldende therapie kunnen deze gevoelens door het werken met materiaal geuit worden en een vorm krijgen. Hierdoor wordt de lading op die gevoelens kleiner, leert het kind zijn gevoelens (her)kennen en krijgt het er grip op.

Leren omgaan met moeilijke gevoelens
De behandeling richt zich ook op verandering van de onbewuste onderliggende gevoelens die het denken en handelen negatief beïnvloeden. Het beeldende medium (de materialen, gereedschappen en technieken) is een middel om bij die onbewuste gevoelens te komen. Materialen hebben namelijk door hun eigenschappen en de manier waarop ze gehanteerd worden een bepaald effect op de gevoelens van het kind en verschillende materialen hebben verschillende effecten: bij het hakken in steen neemt het kind andere gevoelens waar dan bij het gladmaken van klei en vegen in zacht krijt met je handen roept een ander gevoel op dan schilderen met een dikke kwast. Niet elk gevoel dat wordt opgeroepen door het werken met materiaal is prettig. Net zoals niet elk gevoel in het dagelijks leven prettig is. Problemen ontstaan vaak doordat kinderen hun gedrag en gedachten zodanig gaan aanpassen dat zij de nare gevoelens niet hoeven voelen. De therapeutische werking van beeldende therapie ligt bij het steeds beter en langer kunnen ‘doorstaan’ van de moeilijke gevoelens die worden opgeroepen door het materiaal en tijdens het beeldend werken. Als een kind bijvoorbeeld steeds boos zijn tekening verfrommeld als deze niet naar zijn zin is, en hij leert in de beeldende therapie de mislukte tekeningen te bewaren, zal het kind er in het dagelijks leven ook beter mee kunnen omgaan als iets niet lukt. Het gedrag van het kind is dan namelijk niet meer (onbewust) gericht op het vermijden van de nare gevoelens die vrijkomen als iets niet lukt en de problemen nemen af. De emotionele gemoedstoestand verbetert en er ontstaat ruimte voor verdere groei en ontwikkeling. Zonder materiaal zou dit niet mogelijk zijn.

Individueel en soms met ouder(s)/verzorger(s)
Kinderpraktijk Beter in Beeld werkt over het algemeen individueel met kinderen. Soms is het zinvol om de ouder(s/verzorger(s) in de therapie te laten meedoen. Het doel is dan bijvoorbeeld het verkrijgen van meer inzicht, begrip, acceptatie en onderlinge verbinding. Door samen beeldend te werken kunnen ouder(s)/verzorger(s) meer inzicht krijgen in zichzelf en in hun kind en ook in onderlinge overeenkomsten en verschillen in de manier van handelen en het omgaan met situaties. Ook kunnen bepaalde patronen binnen de relatie zichtbaar worden. Er kan geoefend worden met andere manieren van handelen, wat in de thuissituatie kan worden voortgezet.

Meer informatie?

Kijk dan eens op de website van de Nederlandse Vereniging Beeldende Therapie (NVBT), www.beeldendetherapie.org. Of kijk op de website van de Federatie Vaktherapeutische Beroepen (FVB), www.fvb.vaktherapie.nl. De NVBT is hierbij aangesloten.

© 2020 Kinderpraktijk Beter in Beeld | Powered by E-Markers